Abstract

Гиёхвандлик негизида скрининг – бу, халқаро тавсиялар бўйича [WNO, 1968], соғлом инсонларда хали клиник аломатлар билан кўриниш бериб улгурмаган касалликларни ёки хасталаниш хавфини оширувчи омилларни аниқлаш жараёнидир. Унинг мохияти – ахолининг муъаян гуруҳларида у ёки бу касалликни ёки хатар омилларини (касаликка олиб келувчилар) аниқлашга йўналтирилган методологик ёндошув хисобланади. Ахолини қамраб олиш даражасига қараб мақсадли, танловли ва катта гуруҳ ахолига мўлжалланган скрининглар тафовутланади. Гиёҳвандлар популяциясида юқумли бўламаган сурункали касалликларнинг хатар омилларини аниқлаш ва баҳолашга қаратилган скрининг-текширувлар бажарилмаганлигидан келиб чиқиб биз ушбу ишни бажардик ва тажрибаларга эга бўлдик. Тасдиқланди-ки, скрининг маълумотлар текширув объекти ва усулларини қанчалик халқаро унифицирланган тавсяларга мувофиқлаштирилганлик даражасига боғлиқ холда аҳамиятчан бўлишади. Бизнинг тажрибамиз бўйича скрининг қуйидагича тартиб билан босқичма-босқич амалга оширилса самара беради ва чин маълумотлар/эпидемиологик қонуниятлар олиш имкониятини беради: 1) гиёҳвандликка чалинган аҳолини (гиёҳвандлар популяцияси) реперзентатив гуруҳини ташкил қилишга эришиш ва уни таъминлаш; 2) эпидемиологик - скрининг режасини ишлаб чиқиш ва унга қатиян амал қилиш (текширув мақсадини ишлаб чиқиш, хатар омилларни аниқлашнинг сўровномали усулини ва сўровномани ишлаб чиқиш, олинган натижаларни тўлақонли ифодалаб бера оладиган стандарт жадвал лойиҳаси яратиш); 3) текширувга тайёргарлик босқичини ўташ (гиёҳвандлар популяциясини - объект сифатида белгилаш, текширувга танлов турини аниқлаш, текширув усулларини ишлаб чиқиш ва танлаб олиш, текширув қатнашчиларини скрининг бўйича ўқитиш ва махсус тайёрлаш, скрининг дастурини яратиш, синов текширувини ўтказиш); 4) амалга ошириш дастури бўйича скринингни амалга ошириш (регистратура, текширув кабинетида сўровномали, физик ва инструментал усулларни ўзаро тўлдириб қўллаш); 5) комплекс, замонавий, ишончли хамда юқори информативли эпидемиологик, биохимик ва махсус текширув усулларини (ЖССТ томонидан тавсия этилган) қўллаш (бизнинг скринингимизда хаммаси бўлиб 28та йўналишда 14793та текширув бажарилган); 6) биохимик ва махсус текширув усулларини қўллаш (липидлар, микроэлементлар, сийдик кислотаси, глюкоза ва СРО ни қонда аниқлаш, заруриятга қараб – умумий оқсилни қонда аниқлаш, иммунологик ва ревматологик синамалар хамда иммун танқислиги холатини аниқлаш бўйича текширувлар, психосоматик холатни аниқлаш бўйича текширувларни ўтказиш); 7) махсус статистик дастурларни яратиш ва улардан фойдаланиб олинган натижаларни таҳлил қилиш. Айнан ана шундай тизимли текширув-скринингини гиёҳванд ахолида сурункали юқумли бўлмаган касалликларни ва уларнинг келиб чиқишига алоқадор хатар омилларни 100,0 фоизгача етиб барвақт аниқлаш хамда бахолаш ва бартарафлаш имкониятини туғдиради.