Abstract

Андижон шароитида репрезентатив гиёхвандлар популяциясида олиб борилган тадқиқотларимиз ва охирги 20 йилдаги махсус илмий манбалар тахлили яққол кўрсатадики, ушбу ахолида юқумли бўлмаган сурункали касалликларни (ЮБСК) эпидемиологияси хозирда алохида илмий йўналиш сифатида эътироф этилади. Шундай бўлсада, превентив тиббиётнинг айнан мазкур илмий-амалий қисмига нисбатан дунё, ва, муъаян минтақалар кўламида хаттоки, эътиборни нотекислиги ёки нописандлик сақланиб қолганлиги ёки қолаётганлиги кўзга тушади. Ва умуман, таҳлилларимиз бўйича ёки буни 52 та мамалкатда ўтказилган эпидемиологик тадқиқотлар натижалари хам исботли тасдиқлайди, ХХI асрнинг бошидан бошлаб ЮБСК хатар омилларини аниқлаш ва профилктика қилишга бағишланган ишлар, асосан ўртача ва кам даромад қиладиган давлатларда, қиёсан камайган. Оқибатда ушбу давлатлар ахолиси орасида ЮБСК га нисбатан жиддий (патоген) ва номувофиқ (асосан даволовчи тиббиётга устуворлик бериш тенденцияси) тиббий вазият вужудга келган, яъни замонавий талабларга мос келтирилиб йўлга қўйилган ва амалга оширилган эпидемиологик текширувлар тизими заифлаша ва хаттоки йўқола бошлаган. Шу сабабли номақбул эпидемиологик вазият оқибатида ЮБСК янги эпидемияси “хуруж”га ўтган, унинг хатар омиллари аксарият популяцияда ва хусусан, гиёхвандларда пандемик тус билан кўпая бошлаган. Уларни туб эпидемиологик қонуниятларини ўрганиш ва салбий негатив тенденцияларини тўхтатиш борасида кенг қамровли тадқиқотларни олиб бориш, асосан ЮБСК га нисбатан, приоритет илмий йўналиши хисобланади. Бизнинг хулосаларимиз ва тавсияларимиз: 1) гиёхвандлар популяциясида ЮБСК нинг проспектив эпидемиологик мониторинги тизими яратилиши ва йўлга қўйилиши лозим; 2) проспектив скрининг билан гиёхвандларда ЮБСК ни чин тарқалиш даражаси бахолаш ва унинг етакчи омилларини аниқлаш даркор; 3) проспектив эпидемиологик натижаларга асосланган профилактик дастур гиёхвандла популяциясига йўналтирилиб такомиллаштирилиши ва амалиётантирилиши керак. Бундай фаолиятни амалиётга илмий асосланиб реал жорий қилиниши номақбул тиббий оқибатларни кескин камайтиради.