Educational and Pedagogical Sciences | Article | Published 2024-12-12
Annotatsiya Islom olamining ulug‘ siymolaridan biri xalifa Ali musulmon Sharqi adabiyotiga jiddiy ta’sir o‘tkazgan. Uning hikmatlariga o‘nlab fors va turk ijodkorlari ruboiy shaklida tarjima-sharhlar yozishgan va bu adabiy an’anaga aylangan. Bundan tashqari, hazrati Ali shaxsi hamda u bilan aloqador voqealar rivoyat, afsona, hikoyatlarga mavzu bo‘lgan. Shu tarzda badiiy adabiyotda Ali timsoli shakllangan. Maqolada Navoiy asarlarida bu ulug‘ siymo ta’sirini yorituvchi asosiy jihatlar tasniflanib, to‘rt yo‘nalishda tadqiq qilindi. Bu masala mutafakkirning lirik, epik va liro-epik asarlari asosida o‘rganildi. Natijada Navoiy ijodida yigirmadan ortiq obrazlar istiora yo‘li bilan hazrat Ali karramallohu vajhahuga (Alloh uning yuzini ulug‘ etsin) ishorat qilishi, zulfiqor, duldul, uzuk kabi timsollar esa yuqoridagi obrazlar bilan assotsiativ munosabatga kirishishi mumkinligi aniqlandi. Shuningdek, Navoiy asarlari nashrlari bilan bog‘liq ba’zi muammolarga aniqlik kiritildi. Kalit so‘zlar: badiiy obraz, hikmat, ruboiy, Ali r.a., tasavvuf, valoyat, qutbiyati kubro, talqin. Annotation One of the prominent figures of the Islamic world, Caliph Ali, had a profound influence on the literature of the Muslim East. His wisdom inspired dozens of Persian and Turkic authors to compose translations and interpretations in the form of quatrains, which developed into a lasting literary tradition. Furthermore, the personality of Hazrat Ali and the events associated with him became the subject of legends, myths, and stories, shaping his representation in artistic literature. This article classifies and examines the key aspects of the influence of this eminent figure in Navoi’s works, analyzed in four main directions. The study is based on the thinker’s lyrical, epic, and lyric-epic compositions. As a result, it was identified that over twenty metaphors in Navoi’s creative works symbolically refer to Hazrat Ali (may Allah honor his face), while symbols such as Zulfiqar (Ali’s sword), Duldul (his steed), and the ring are found to have associative connections with these metaphors. Additionally, certain issues related to the publication of Navoi’s works were clarified. Keywords: artistic image, wisdom, quatrain, Ali (may Allah be pleased with him), Sufism, sainthood, Qutbiyyat-i Kubra, interpretation. Аннотация Один из выдающихся деятелей исламского мира, халиф Али, оказал значительное влияние на литературу мусульманского Востока. Его мудрые изречения вдохновили десятки персидских и тюркских авторов на создание переводов и комментариев в форме рубаи, что превратилось в литературную традицию. Кроме того, личность хазрата Али и связанные с ним события стали темами легенд, мифов и рассказов, способствуя формированию его образа в художественной литературе. В статье классифицированы и исследованы основные аспекты влияния этой выдающейся личности в произведениях Алишера Навои, проанализированные в четырёх направлениях. Этот вопрос изучен на основе лирических, эпических и лиро-эпических произведений мыслителя. В результате анализа выявлено, что более двадцати образов в творчестве Навои метафорически указывают на хазрата Али (да возвеличит Аллах его лик), а такие символы, как Зульфикар (меч Али), Дульдуль (его конь) и кольцо, вступают в ассоциативную связь с упомянутыми образами. Кроме того, были уточнены некоторые вопросы, связанные с изданием произведений Навои. Ключевые слова: художественный образ, мудрость, рубаи, Али (да будет доволен им Аллах), суфизм, святость, Кутбияти Кубро, интерпретация.