Abstract

Катта ёшдаги аҳолининг умумий касалланиши таркибига кўра периферик асаб тизимининг касалликлари грипп ва турмушдаги жароҳатланишлардан кейин учинчи ва сурункали касалликлар орасида биринчи ўринни эгаллайди. Периферик асаб тизимининг патологияси тарқалганлик даражасига кўра ҳам, меҳнатга яроқ- сизлик кунлари бўйича ҳам юқори ўринлардан бирини эгаллайди. Сурункали вертеброген касалликлар кўп омилли касалликлар бўлиб, уларнинг ривожланишида генетик мойиллик ва атроф-муҳит омилларининг таъсири рол ўйнайди. Ҳаддан ташқари чарчоқ, статик-динамик зўриқиш, ножўя ҳаракатлар, шунингдек ҳароратнинг кескин ўзгариши сурункали кечиш хусусиятига, қайталанишини қўзғатувчи омиллар сифатида клиник кўринишларини кучайтириши аниқланган. Ушбу омиллар касбнинг табиати ва шароитлари билан белгиланиши мумкинлиги сабабли, уни касбий касаллик сифатида талқин қилиш ҳам мумкин. Сурункали вертеброген касалликларни даволаш учун турли хил воситалар ва усуллар қўлланилади, уларнинг танлови яллиғланиш жараёнининг клиник кечишининг локализацияси ва хусусиятларига, биргаликда кечаётган ҳамроҳ касалликларнинг мавжудлигига, функционал бузилишларга ва уларнинг табиатига, аввалги даволанишнинг самарадорлигига ва бошқа шароитларга боғлиқ. Ҳозирги даврдаги қабул қилинган халқаро тавсияларга кўра сурункали вертеброген каксалликларни даволашда замонавий дори воситалардан трисиклик антидепрессантлар, стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дорилар, психотерапия, физиотерапия билан бир қаторда халқ табобатининг мануал терапия, акупунктура, хижома, фитотерапия ва бошқа усуллари самарали ҳисобланади. Адабиётларда бу усуллар алоҳида алоҳида таъсир механизмига кўра ишлатилиши ёритилган, лекин сурункали вертеброген касалликларда спазм-оғриқ-микроциркуляция бузилиши-тоғай регенерация жараёнлари кечишини ҳисобга олинган ҳолда репродуктив ёшдаги аёлларда халқ табобати усулларини дифференциалашган патогенетик механизмини инобатга олиб бир нечта усуллар бир муолажада ишлатилмаган. Замонавий жиддий ва илғор мутахассислар беморларни даволашда анъанавий ва муқобил тиббиётнинг уйғунлаштириш туфайли ажойиб натижаларга эришмоқдалар. Шу билан бирга, инсон омили ҳам замонавий тиббиёт, ҳам халқ табобати ёрдамида даволашда жуда муҳим рол ўйнайди. Бизнинг тадқиқотимизда сурун- кали вертеброген касалликларни даволашда замонавий тиббиёт билан бир вақтда халқ табобати усулларини мануал терапия-акупунктура-хижома-фитотерапия кетма-кетлигида даволаш алгоритмидан фойдаланилди. Ўрганилган беморларнинг 76.4%и шаҳар, 23.6%и туман аҳолиси бўлиб, уларнинг 65.2%и ўрта, 24.1%и ўрта-махсус, 10.7%и олий маълумотли, улардан 97.4%и ни- коҳда туради, 2.6%и турмушга чиқмаган. Беморларнинг 56.8% ишламайди, 12.3% таълим, 7.8% соғликни сақлаш, 3.4% халқ хўжалиги, 3.2% қишлоқ хўжалиги соҳа- ларида ишлайди, 10.2% тадбиркор, 6.3% талабаларни ташкил қилади. Даволанган беморларда сурункали вертеброген касалликлар билан касалланиш даражаси ёш ортиб бориши билан кўпайиб бориши кузатилади. 103 Беморларда лабаратор ва инструментал текширув усулларидан асосан уму- мий қон таҳлили, МРТ, МСКТ, УТТ, ЭКГ ва бошқалар ўтказилган. Беморларнинг 42.6%ида 1-2та, 40.2%ида 3-4та, 17.2%ида 5 ва ундан кўп текширувлар буюрил- ган. Текширувларнинг ўртача сони 3.1±0.97га тенг. Сурункали вертеброген касал- ликларни даволашда халқ табобатининг асосан мануаль терапия ва акупунктура усуллари барча беморларда (100.0%) олиб борилди. Бу усуллардан ташқари бемор- ларда аниқланган ҳамроҳ касалликлардан келиб чиқиб хижома ва фитотерапия усуллари ёрдамида муолажалар ўтказилди. Беморларда асосан даво концерватив олиб борилди. Барча беморларда медика- ментоз даво олиб борилиб, ҳар бир беморга ўртача 3.2±1.02 дори воситалари бу- юрилган. 92.4% ҳолларда яллиғланишга қарши воситалар, 68.2% ҳолларда оғриқ- сизлантирувчи воситалар, ҳамроҳ касаллигига қараб 52.6%ига антибиотиклар, 28.6%ига умумқувватловчи воситалар буюрилган. Даволанган беморларнинг 98.6%ига турли мутахассислар маслаҳати буюрил- ган, уларнинг 52.4%ига бирта, 44.2%ига иккита, 3.4%ига учта мутахассис маслаҳа- ти қилинган. Уларнинг аксариятига невропатолог (96.2%), 46.3%ига кардиолог, 31.2%ига гастроэнтеролог, 9.6%ига окулист, 2.3%ига акушер-гинеколог маслаҳат- лари амалга оширилган.